معمای بحران در پروازهای آمریکا

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ روز جمعه اداره هوانوردی فدرال آمریکا دستور توقف سراسری پروازهای در حال برخاستن را صادر کرد و علت اولیه، مشکلات ارتباطی در چند مرکز کنترل ترافیک هوایی اعلام شد. این تصمیم، که برای حفظ ایمنی اتخاذ شده بود، بیش از چهار ساعت ادامه یافت و پیامد آن به روز بعد نیز کشیده شد. طبق گزارش آسوشیتدپرس، تا شامگاه شنبه بیش از ۶ هزار و 400 پرواز برنامه‌ریزی‌شده لغو شد. گستردگی رویداد، پرسش درباره تاب‌آوری یکی از مهم‌ترین شبکه‌های حمل‌ونقل جهان را به صدر اخبار آورد.

منابع آمریکایی در تلاش هستند موضوع را خرابکاری جلوه ندهند

ناظران بین الملل از اختلال در سامانه‌های ناوبری و احتمال گسترش آن به خسارت اقتصادی و انسانی سخن گفته اند. این نگرانی از نظر بررسی مخاطرات، قابل طرح است؛ اما برای فهم رویداد باید میان ناوبری ماهواره‌ای هواپیماها و شبکه ارتباطی کنترل ترافیک هوایی تفاوت گذاشت. آنچه مقام‌های آمریکایی درباره توقف پروازها گزارش کرده‌اند، بی‌ثباتی ارتباطات میان کنترل‌کنندگان و هواپیماها، همراه با اختلال در برخی داده‌های راداری بوده است؛ نه شواهدی از دست‌کاری موقعیت ماهواره‌ای هواپیماها یا وقوع برخورد هوایی بر اثر آن.

طبق اعلام وزارت حمل‌ونقل آمریکا، مشکل هنگام انتقال بخشی از خطوط مخابراتی قدیمی از سیم مسی به فیبر نوری در یکی از نقاط شبکه رخ داد. به گفته وزیر حمل‌ونقل آمریکا، یک روتر با ایجاد حجم بالایی از درخواست‌های اتصال، بخش‌های دیگری از شبکه را زیر فشار قرار داد و ارتباطات و داده‌های راداری را ناپایدار کرد. هنوز روشن نشده است نقص تجهیزات یا خطا در اجرای عملیات پیمانکار علت نهایی بوده و این بخش ماجرا همچنان در حال بررسی است. مقام‌های مسئول مدعی هستند در شواهد موجود نشانه‌ای از حمله سایبری نیافته‌اند.

منابع آمریکایی در تلاش هستند موضوع را خرابکاری جلوه ندهند و در این زمینه دو ادعا مطرح می شود: نخست، آنکه نمی‌توان صرف بزرگی اختلال را دلیل خرابکاری دانست. دوم، آنکه توضیح فنی فعلی از اهمیت حادثه نمی‌کاهد؛ اگر تغییری در یک نقطه از شبکه بتواند ارتباطات هوایی را در مقیاس ملی مختل کند، معماری شبکه، آزمون پیش از تغییر و مسیرهای پشتیبان آن نیازمند بررسی جدی است.

پرسش اصلی فقط این نیست «چه کسی» موجب اختلال شد؛ باید پرسید چرا سامانه نتوانست اثر نقص احتمالی را پیش از گسترش مهار کند. این جمع‌بندی، استنباطی از شرح فنی رویداد است، نه نتیجه نهایی تحقیقات.

مهم‌ترین بعد حادثه آشکار شدن هزینه وابستگی شبکه‌ای گسترده به تجهیزات قدیمی و حساسیت نوسازی آن است

آثار اقتصادی نیز واقعی‌اند، هرچند رقم قطعی خسارت هنوز از داده‌های موجود به دست نمی‌آید. لغو یا تأخیر پرواز، تنها زمان مسافران را تلف نمی‌کند؛ جابه‌جایی خدمه و هواپیما برای پروازهای بعدی، برنامه فرودگاه‌ها و حمل بار هوایی را نیز به‌هم می‌ریزد. به همین دلیل، حتی پس از رفع اختلال فنی، بازگشت جدول پروازها به وضعیت عادی زمان می‌برد. در مقابل، گزارش‌های مربوط به این رویداد از فرود ایمن هواپیماهای در حال پرواز سخن می‌گویند و ادعای وقوع سانحه هوایی یا تلفات ناشی از این اختلال را تأیید نمی‌کنند. تبدیل خطر بالقوه به خسارت انسانی رخ‌داده، تصویری مبهم از حادثه می‌سازد.

البته احتمال تهدید عمدی علیه سامانه‌های هوانوردی را نمی‌توان به‌طور کلی نادیده گرفت. گزارش سپتامبر دیوان محاسبات آمریکا تداخل فرکانسی، ارسال سیگنال فریبنده و اخلال در سیگنال را از تهدیدهای شناخته‌شده ارتباطات و ناوبری هوایی برمی‌شمارد. اما وجود چنین تهدیدهایی در جهان، اثبات نمی‌کند حادثه اخیر ناشی از آنها بوده است.

علاوه بر این، احتمالاتی نیز درباره کشاندن آمریکا به درگیری با ایران یا اثرگذاری بر تصمیم‌های سیاسی و مالی کنگره مطرح می شود. در این میان، برخی روایت‌ها، احتمال نقش‌آفرینی جریان‌های وابسته به لابی صهیونیستی را در طراحی یا بهره‌برداری سیاسی از حوادث بزرگ امنیتی، ازجمله حملات ۱۱ سپتامبر مطرح کرده‌اند. هدف چنین اقداماتی می‌تواند ایجاد شوک امنیتی، تغییر فضای افکار عمومی و فراهم‌کردن زمینه برای مداخلات نظامی و سیاسی باشد.

بنابراین، مهم‌ترین بعد حادثه آشکار شدن هزینه وابستگی شبکه‌ای گسترده به تجهیزات قدیمی و حساسیت نوسازی آن است. بررسی مستقل علت خرابی، روشن‌شدن نحوه نظارت بر پیمانکار و انتشار تدابیر پیشگیری از تکرار، پاسخ‌هایی است که می‌تواند بحث را از گمانه‌زنی به پاسخ‌گویی منتقل کند. تا آن زمان، باید خطر امنیتی را جدی گرفت.